را و قرار داد تاريكيها و روشنايى را پس از اين آيات بزرگ كسانى كه كافر شدند برگشتند بخداى خود و اعراض كردند و منكر پروردگار خود شدند . الحمد للَّه گذشت در مجلد اول در سوره مباركه فاتحة الكتاب صفحه 97 و 98 ، معناى حمد و فرق بين آن و شكر و مدح و اينكه نسبت بين آنها عموم و خصوص مطلق است يا من وجه و بيان اختصاص جنس حمد به حضرت بارى ذاتا و صفة و فعلا بنحو حقيقت و غير آن سرتاسر ممكنات لياقت حمد ندارند نه ذاتا و نه صفة و نه فعلا الا بنوع من العناية بالعرض و المجاز ، و معناى مقام محمود و احمد و محمد و معناى ( فلك الحمد علىّ فى جميع ذلك ) در دعاء كميل مراجعه فرمائيد الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مراد از سماوات طبقات علويات است و آنها هفت طبقه بنص آيات قرآن كه تعبير بسبع سماوات فرموده و تمام اين كواكب و ستاره‌ها و منظومات شمسيه در طبقه اولى است بنص آيه شريفه إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ و الصافات آيه 6 ، و كرسى احاطه به اين هفت طبقه دارد وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ آية الكرسى ، و عرش محيط بكرسى و فوق عالم اجسام است وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ هود آيه 9 ، دليل نيست بر اينكه آب فوق عرش باشد بلكه كلمه على دلالت بر برترى عرش مىكند با اينكه كلمه على الماء معلوم نيست مراد از اين ماء چه مائيست ممكن است انهار بهشت باشد كه بهشت زير عرش است يا ماء ديگرى كه خدا ميداند بعلاوه عرش بر دوش حمله عرش است و ميفرمايد وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ الحاقة آيه 7 ، و اخبار در حمله عرش بسيار داريم . و مراد از ارض كره زمين است كه روى كره آب است و سه ربع كره زمين را آب گرفته و يك ربع خشكيست كه ربع مسكون ميگويند و اين هم طبقاتى دارد در تخوم ارض كه هر طبقه زير زمين آثارى دارد و به اين مناسبت در اخبار بارضين سبع